Đọc thử
Chia sẻ từ chuyên gia
Một trong những hoạt động mà dạo này tôi thích nhất chính là câu lạc bộ đọc sách tiếng Anh buổi sáng sớm. Có cả nhóm những người lớn tuổi và cả những bạn học sinh tiểu học cùng tham gia. Việc ngồi trước màn hình Zoom vào sáng sớm tinh mơ, mở một cuốn sách tiếng Anh ra và đọc to thành tiếng, mang lại cảm giác giống như đang cùng nhau tập thể dục vào buổi sáng. Mỗi ngày chúng tôi kiên trì đọc khoảng 30 phút, và cứ như vậy, số lượng sách đọc được trong một năm đã lên đến vài chục cuốn.
Người đọc nhanh như gió, người đọc chậm rãi nghiền ngẫm từng từ một, người đọc vấp váp, nhưng cuối cùng, sau một khoảng thời gian nhất định, tất cả đều trở nên trôi chảy hơn và vốn diễn đạt cũng được tích lũy thêm. Dù tôi vẫn luôn hô hào rằng “việc đọc sách giấy tiếng Anh xuyên suốt cả đời là rất quan trọng”, nhưng cảm giác được cùng những người bạn đọc của mình chứng minh điều đó hết lần này đến lần khác vào mỗi buổi sáng đã mang lại một sự kết nối tình bạn sâu sắc.
Tuy nhiên, những thành viên mới luôn có điều thắc mắc, đây cũng là câu hỏi chung của cả phụ huynh, giáo viên và các độc giả trưởng thành.
“Khi nào thì tiếng Anh của tôi sẽ tốt lên?”
“Tôi đã đọc nhiều như thế này rồi mà vẫn không hiểu nội dung gì cả.”
“Đã hai tháng rồi mà nhìn từ vựng vẫn không thấy quen mắt.”
Tôi hiểu. Vì đây là con đường chưa từng đi nên sẽ thấy bức bối, và việc tò mò về đích đến là lẽ đương nhiên.
Trên thực tế, lĩnh vực giáo dục tiếng Anh có xu hướng có đáp án cố định.
Trước hết, phải học như thế nào?
Kết quả nghiên cứu chính sách của Mỹ năm 1990 đã định hình nên một lý thuyết có tên là “Phương pháp tiếp cận cân bằng đối với năng lực đọc – viết” (Balanced Approach to Literacy, Adams, 1991), cho đến nay, cơ sở cốt lõi của nó vẫn được duy trì. Đó là phương pháp tập trung vào việc đọc, đồng thời học một lượng vừa phải ngữ âm (phonics) hoặc từ vựng. Thay vì tranh luận vô bổ về việc có nên học ngữ âm hay chỉ nên đọc, thì việc tìm ra phương pháp điều chỉnh tỷ lệ giữa đọc và học sao cho phù hợp với tình huống của mỗi cá nhân sẽ tốt hơn.
Thứ hai, học bao nhiêu là đủ?
Theo nghiên cứu về giáo dục song ngữ của Canada, để trở thành người song ngữ thông thạo cả tiếng Anh và tiếng Pháp ở trình độ cao cấp, cần khoảng 8.000 đến 10.000 giờ tích lũy tiếp xúc và học tập. Đây là con số cho thấy sự tồn tại thực tế của “lượng tiếp xúc ngôn ngữ tới hạn (critical mass)” cần thiết để đạt đến trình độ B2 ~ C1 theo tiêu chuẩn CEFR. Ở Hàn Quốc, có những trường hợp trẻ em sau khi học ở trung tâm ngoại ngữ rồi tiếp tục học ở các học viện liên kết, đồng thời tăng cường đọc, thì đến khoảng tốt nghiệp tiểu học, tiếng Anh của các em đạt được những kết quả nhất định. Cũng có những thống kê không chính thức trong giới tự học/học tại nhà cho con của các mẹ ở Hàn Quốc. Đó là “Nếu đọc 2 – 3 tiếng mỗi ngày trong 3 năm, bạn sẽ đọc được Harry Potter.” Dù khá hiếm nhưng cũng có thể nghe được những câu chuyện thành công như vậy. Như Ericson (Anders Ericsson) đã nhấn mạnh, quy tắc “10.000 giờ” dường như đúng trong mọi lĩnh vực.
Vậy thì, rốt cuộc phải đọc bao nhiêu cuốn sách?
Và một cuốn sách đọc một lần không hiểu rõ thì phải đọc lại bao nhiêu lần?
Một manh mối cho câu hỏi này có thể tìm thấy trong nghiên cứu về đọc lặp lại của Sindelar và O’Shea (1985). Họ đã làm sáng tỏ rằng việc đọc lặp lại 4 lần cùng với câu hỏi là hiệu quả nhất. Hiệu quả tăng lên đáng kể về độ trôi chảy khi đọc, khả năng hiểu và sự tự động tiếp thu từ vựng xuất hiện rõ rệt cho đến lần đọc thứ tư, nhưng sau đó, từ lần đọc thứ năm và thứ sáu trở đi, đường cong học tập trở nên thoải hơn và hiệu quả so với thời gian bỏ ra được giảm đi. Nghĩa là, việc đọc lặp lại ít nhất 3 – 4 lần cho thấy hiệu quả học tập vượt trội nhất. Vì vậy, trong hầu hết các chương trình giảng dạy của Mỹ, kế hoạch bài học thường được xây dựng để một cuốn sách có thể được học lặp lại trong 5 tiết học.
Mặt khác, Yaden (1989) cũng khẳng định rằng nên lặp lại ít nhất 5 lần và đã trình bày rất cụ thể từng giai đoạn của việc đọc lặp lại này. Lý thuyết đọc lặp lại này là một khái niệm phát triển trong phương pháp giảng dạy Shared Reading (Đọc Chung), đây là một phương pháp dạy học nhằm cung cấp trải nghiệm đọc lặp đi lặp lại và tương tác có ý nghĩa thông qua quá trình giáo viên và học sinh cùng nhau đọc to một quyển sách.
Đọc lần 1: Đọc để tận hưởng câu chuyện(enjoyment).
Đọc lần 2: Đọc để nâng cao khả năng hiểu nội dung(comprehension).
Đọc lần 3: Đọc chú ý đến các diễn đạt ngôn ngữ và từ vựng thú vị(language and vocabulary).
Đọc lần 4: Đọc để phát triển khả năng giải mã(decoding) bằng cách phân tích từ và khả năng nhận diện từ(word identification).
Có thể thấy rằng cấu trúc lặp lại như thế này giúp học sinh không chỉ dừng lại ở việc đọc sách mà còn trải nghiệm sự kích thích và phát triển ngôn ngữ sâu sắc. Trong tiếng Hàn có câu “삼세번” (sam-se-beon). Nó mang ý nghĩa là phải thử đến ba lần mới biết kết quả, một lời khuyên đừng vội đánh giá sau một hoặc hai lần thử mà hãy thách thức bản thân ít nhất ba lần. Thật thú vị là câu nói này khi áp dụng vào việc đọc sách giấy tiếng Anh lại có mối liên hệ với kết quả nghiên cứu của vô số các nhà ngôn ngữ học.
Bây giờ câu hỏi chuyển sang ‘Làm thế nào để thực hành điều này ở nhà?’
Chúng ta có thể tận dụng cả ebook và sách giấy. Ví dụ, hãy bắt đầu bằng cách đọc to và nghe sách trên các nền tảng ebook trực tuyến như Reading Gate. Ban đầu, hãy đọc theo sách nói có nhạc nền hoặc hiệu ứng âm thanh để tận hưởng mạch truyện, và lặp lại việc nghe theo từng câu những phần khó hiểu. Reading Gate có chức năng cho phép chúng ta tự thu âm giọng đọc của mình sau khi đọc, vì vậy nó rất hiệu quả trong việc kiểm tra phát âm và tăng sự trôi chảy.
Sau đó, hãy đọc lại quyển sách ấy bằng sách giấy. Với sách thật, bạn có thể dùng mắt để xem lại nội dung, dán nhãn dán hoặc gạch chân những phần yêu thích. Cũng nên thử kể tóm tắt nội dung đã đọc cho gia đình hoặc bạn bè nghe. Điều quan trọng là khơi gợi câu chuyện bằng những câu hỏi đơn giản như “Bạn có nhớ nhân vật chính đã trải qua cuộc phiêu lưu gì trong cuốn sách này không?”, “Cảnh nào bạn thấy thú vị nhất?”.
Hơn nữa, các hoạt động sau đây cũng có thể mang đến việc đọc lặp lại một cách tự nhiên.
- Viết theo những câu yêu thích (viết ra giấy rồi dán lên bàn học).
- Vẽ tranh diễn tả tâm trạng của nhân vật chính.
- Học thuộc và nói thử một câu (thể hiện cảm xúc khi nói).
- Tự tạo sách nói của riêng mình (tự đọc to một cảnh trong sách)
Tất cả những hoạt động này đều là ‘lặp lại’ nhưng là ‘lặp lại không nhàm chán’. Bạn có thể linh hoạt kết hợp chúng tùy theo tâm trạng của từng ngày hoặc theo sở thích của con trẻ.
Điều cốt lõi là dù có ít cũng phải làm hàng ngày và kiên trì. Nếu bạn dành ra dù chỉ 30 phút mỗi ngày để đọc và nói tiếng Anh, thì sau 3 năm nhìn lại, bạn sẽ thấy ngạc nhiên về sự tiến bộ vượt bậc của chính mình.
Tiếng Anh không thể giỏi lên trong một sớm một chiều. Nhưng nếu tích lũy hàng ngày, chắc chắn sẽ thành công.
Đừng quên rằng chính một câu bạn đang đọc lúc này cũng là một phần trong 10.000 giờ rèn luyện ấy.